พญ.วันวิสาข์ ตันศิริเจริญกุล (หมอหลิน) ว. 36850 จักษุแพทย์ โรงพยาบาลตา อินซ์ ร่วมให้สัมภาษณ์ใน TRUST Magazine by TISCO ฉบับที่ 77 คอลัมน์ Exclusive Health ในหัวข้อ “รู้จักนวัตกรรม ‘ผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์ตา’ ทางเลือกแก้ปัญหา ‘สายตายาวตามอายุ’ ที่ช่วยลดการพึ่งพาแว่นสายตา”
ภายในบทสัมภาษณ์ คุณหมอหลินได้ถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับ “สายตายาวตามอายุ (Presbyopia)” พร้อมแนะนำเทคโนโลยีและทางเลือกในการแก้ไขปัญหาสายตายาวตามอายุ ตั้งแต่คอนแทคเลนส์ การผ่าตัดแก้ไขสายตาด้วยเลเซอร์ (เลสิก) ไปจนถึงการผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์ตา พร้อมเน้นย้ำถึงความสำคัญของการตรวจสุขภาพตาอย่างละเอียดก่อนเลือกแนวทางการรักษา
สายตายาวตามอายุ การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ
เมื่อเข้าสู่ช่วงอายุประมาณ 40 ปีขึ้นไป หลายคนอาจเริ่มรู้สึกว่าการอ่านหนังสือ ใช้โทรศัพท์มือถือ หรือทำงานในระยะใกล้ไม่สะดวกเหมือนเดิม ต้องยื่นแขนออกไกลขึ้น หรือเริ่มหยิบแว่นมาใช้บ่อยขึ้น
อาการดังกล่าวเรียกว่า “สายตายาวตามอายุ (Presbyopia)” ซึ่งไม่ใช่โรค แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติของดวงตา จากการที่เลนส์ตาค่อย ๆ แข็งตัวและสูญเสียความยืดหยุ่น ส่งผลให้ความสามารถในการเพ่งมองระยะใกล้ลดลง
นอกจากสายตายาวตามอายุแล้ว เมื่ออายุมากขึ้นยังมีโอกาสพบความเสื่อมหรือโรคตาอื่น ๆ เช่น ต้อกระจก ต้อหิน วุ้นตาเสื่อม จอประสาทตาเสื่อม ต้อลม และต้อเนื้อ การตรวจสุขภาพตาเป็นประจำจึงมีความสำคัญ เพื่อช่วยประเมินความผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
ทางเลือกในการแก้ปัญหาสายตายาวตามอายุ
ปัจจุบันมีหลายทางเลือกสำหรับผู้ที่มีปัญหาสายตายาวตามอายุและต้องการลดการพึ่งพาแว่นสายตา โดยแต่ละวิธีมีข้อบ่งชี้ ข้อดี และข้อจำกัดที่แตกต่างกัน
1. Contact Lens สำหรับแก้ปัญหาสายตายาว
Multifocal Contact Lens เป็นคอนแทคเลนส์ที่ออกแบบให้สามารถมองเห็นได้ทั้งระยะใกล้และไกลในเลนส์เดียว แต่ต้องอาศัยการฟิตเลนส์ที่เหมาะสม และบางรายอาจไม่สามารถปรับตัวได้ดี
อีกวิธีคือ Contact Lens Monovision โดยปรับตาข้างหนึ่งให้มองไกลชัด และอีกข้างหนึ่งให้มองใกล้ชัด สมองจะเรียนรู้และผสมภาพจากตาทั้งสองข้าง ช่วยให้สามารถมองเห็นได้ทั้งระยะใกล้และไกลโดยลดการพึ่งพาแว่นตา
2. การผ่าตัดแก้ไขสายตาด้วยเลเซอร์ (เลสิก)
สำหรับผู้ที่ไม่ต้องการใส่แว่นหรือคอนแท็กต์เลนส์ อาจพิจารณาการผ่าตัดแก้ไขสายตาที่กระจกตา เช่น Monovision LASIK ซึ่งใช้หลักการเดียวกับ Monovision Contact Lens โดยปรับตาข้างหนึ่งสำหรับการมองไกล และอีกข้างสำหรับการมองใกล้
อีกหนึ่งเทคโนโลยีคือ เลสิกแก้ไขสายตายาว Presbyond 2.0 ซึ่งเป็นเทคโนโลยีของ ZEISS ที่พัฒนาต่อยอดจากแนวคิด Monovision โดยเพิ่มช่วงการมองเห็นระยะกลาง ทำให้สามารถมองเห็นได้ต่อเนื่องมากขึ้นทั้งระยะใกล้ กลาง และไกล
อย่างไรก็ตาม การผ่าตัดที่กระจกตาไม่สามารถหยุดกระบวนการเสื่อมของเลนส์ตาตามธรรมชาติได้ เมื่ออายุมากขึ้น ค่าสายตายาวจึงยังสามารถเพิ่มขึ้นได้อีก
3. การผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์ตา หรือการผ่าตัดต้อกระจก
สำหรับผู้ที่มีอายุมากขึ้น โดยเฉพาะช่วงอายุประมาณ 50–55 ปีขึ้นไป บางรายอาจเริ่มมีเลนส์ตาขุ่นหรือมีภาวะเริ่มต้นของต้อกระจก การผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์ตาหรือการผ่าตัดต้อกระจกจึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือก โดยนำเลนส์ตาธรรมชาติออกและใส่เลนส์แก้วตาเทียมเข้าไปแทน
ปัจจุบันมีเลนส์แก้วตาเทียมหลายประเภทให้เลือก โดยแต่ละชนิดได้รับการออกแบบให้รองรับความต้องการด้านการมองเห็นและไลฟ์สไตล์ที่แตกต่างกัน จักษุแพทย์จึงต้องตรวจประเมินดวงตาอย่างละเอียด พร้อมพิจารณาลักษณะการใช้งานสายตาของแต่ละบุคคล เพื่อวางแผนและเลือกเลนส์แก้วตาเทียมที่เหมาะสม
อย่างไรก็ตาม การเลือกแนวทางการรักษาไม่ได้ขึ้นอยู่กับอายุเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาจากสุขภาพดวงตา ลักษณะการใช้สายตา และความคาดหวังในการมองเห็นของแต่ละบุคคลร่วมด้วย
ก่อนเลือกวิธีแก้สายตายาว ควรเริ่มต้นจากการตรวจสุขภาพตา
หนึ่งในประเด็นสำคัญที่คุณหมอหลินเน้นย้ำ คือ ก่อนเลือกวิธีแก้ไขสายตายาวตามอายุ ไม่ว่าจะเป็นคอนแทคเลนส์ การทำเลสิก หรือการผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์ตา สิ่งสำคัญคือการตรวจสุขภาพตาอย่างครบถ้วน
การตรวจประเมินครอบคลุมทั้งจอประสาทตา กระจกตา เส้นประสาทตา รวมถึงการวัดค่าสายตาอย่างละเอียด เพื่อดูว่ามีโรคตาแฝงอยู่หรือไม่ และช่วยแยกว่าปัญหาการมองเห็นเกิดจากสายตายาวตามอายุ ต้อกระจกระยะเริ่มต้น หรือโรคตาอื่น ๆ ที่อาจส่งผลต่อการมองเห็น
เนื่องจากแต่ละคนมีลักษณะการเสื่อมของดวงตา พฤติกรรมการใช้สายตา และความต้องการด้านการมองเห็นที่แตกต่างกัน การตรวจประเมินอย่างละเอียดจึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้จักษุแพทย์สามารถวางแผนแนวทางการรักษาให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคล
สำหรับการผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์ตา ซึ่งเป็นการผ่าตัดภายในลูกตา จำเป็นต้องพิจารณาทั้งข้อบ่งชี้ ข้อจำกัด และความเสี่ยงอย่างรอบด้าน รวมถึงให้ความสำคัญกับมาตรฐานความปลอดภัยในทุกขั้นตอน ตั้งแต่การประเมินก่อนผ่าตัด มาตรฐานห้องผ่าตัด ไปจนถึงการดูแลหลังการรักษา
เพราะเป้าหมายของการรักษาไม่ได้อยู่เพียงแค่การลดการพึ่งพาแว่น แต่คือการเลือกแนวทางที่เหมาะสมกับสุขภาพดวงตาและช่วยให้สามารถใช้งานสายตาได้ดีในชีวิตประจำวัน
ผู้ที่เริ่มมีปัญหาสายตายาวตามอายุ หรือกำลังมองหาทางเลือกในการลดการพึ่งพาแว่น ควรเข้ารับการตรวจประเมินและปรึกษาจักษุแพทย์ เพื่อทำความเข้าใจข้อบ่งชี้ ข้อดี และข้อจำกัดของแต่ละวิธี ก่อนตัดสินใจเลือกแนวทางที่เหมาะสมกับดวงตาของตนเอง
