แสงสีฟ้าอันตรายต่อดวงตาแค่ไหน? เรื่องใกล้ตัวที่คนใช้จอต้องรู้

แสงสีฟ้า (Blue Light) เป็นส่วนหนึ่งของแสงที่พบได้ในชีวิตประจำวัน โดยแหล่งกำเนิดหลักคือแสงแดด และยังพบได้จากหลอดไฟ LED รวมถึงหน้าจอคอมพิวเตอร์ สมาร์ตโฟน และแท็บเล็ต หลายคนอาจเคยได้ยินว่าแสงสีฟ้าส่งผลเสียต่อดวงตา หรือสงสัยว่าแสงจากหน้าจอเป็นสาเหตุของอาการตาล้า ตาแห้ง รวมถึงการเสื่อมของจอประสาทตาจริงหรือไม่

บทความนี้จะพามาทำความเข้าใจว่าแสงสีฟ้าคืออะไร มีผลต่อดวงตาและการนอนหลับอย่างไร พร้อมไขข้อสงสัยว่าแว่นกรองแสงสีฟ้าจำเป็นหรือไม่ และควรดูแลดวงตาอย่างไรเมื่อใช้อุปกรณ์ดิจิทัลเป็นเวลานาน

Key Takeaways

• แสงสีฟ้า หรือ Blue Light เป็นแสงพลังงานสูงในกลุ่มแสงที่ตามองเห็น พบได้ทั้งจากแสงแดดตามธรรมชาติและอุปกรณ์ดิจิทัลที่คนไข้ใช้งานทุกวัน
• การรับแสงสีฟ้ามากเกินไปส่งผลกระทบต่อดวงตาได้หลายด้าน ตั้งแต่ตาล้า ตาแห้ง ไปจนถึงปัญหาการนอนหลับและเพิ่มความเสี่ยงจอประสาทตาเสื่อมในระยะยาว
• ถึงจะมีผลกระทบ แต่แสงสีฟ้าก็มีประโยชน์ต่อร่างกายเช่นกัน โดยเฉพาะการช่วยควบคุมนาฬิกาชีวิตและวงจรการนอนหลับให้เป็นไปตามธรรมชาติ
• การพักสายตาแบบ 20-20-20 ปรับความสว่างหน้าจอ ใช้น้ำตาเทียม และเลือกแว่นกรองแสงสีฟ้าที่เหมาะสม ล้วนช่วยลดผลกระทบจากแสงสีฟ้าในชีวิตประจำวันได้
• หากมีอาการผิดปกติทางสายตาหรือสงสัยว่าค่าสายตาเปลี่ยนไป ควรมาตรวจกับแพทย์เฉพาะทาง และแม้ไม่มีอาการก็ควรตรวจสุขภาพตาเป็นประจำ

แสงสีฟ้า (Blue Light) คืออะไร?

แสงสีฟ้า (Blue Light) เป็นส่วนหนึ่งของคลื่นแสงที่ตามนุษย์มองเห็นได้ (Visible Light Spectrum) มีความยาวคลื่นประมาณ 400–500 นาโนเมตร โดยจัดเป็นแสงพลังงานสูงในช่วงแสงที่มองเห็นได้ (High-Energy Visible: HEV) แสงสีฟ้าพบได้ทั้งในแสงแดดตามธรรมชาติ รวมถึงแหล่งกำเนิดแสงในชีวิตประจำวัน เช่น หลอดไฟ LED หน้าจอคอมพิวเตอร์ สมาร์ตโฟน และแท็บเล็ต

แสงสีฟ้าเป็นหนึ่งในช่วงคลื่นที่สามารถผ่านสื่อใสของดวงตาและตกกระทบจอประสาทตาได้ เช่นเดียวกับแสงที่ตามองเห็นชนิดอื่น ๆ แม้งานวิจัยในห้องปฏิบัติการบางส่วนจะพบว่าการได้รับแสงสีฟ้าความเข้มสูงเป็นเวลานานอาจส่งผลต่อเซลล์ได้ แต่ในปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ที่ยืนยันว่าแสงสีฟ้าจากการใช้อุปกรณ์ดิจิทัลในชีวิตประจำวันทำให้เกิดความเสียหายต่อจอประสาทตาโดยตรง

แสงสีฟ้ามาจากไหน? รู้จักแหล่งกำเนิดที่พบได้ในชีวิตประจำวัน

แสงสีฟ้าไม่ได้มีแหล่งกำเนิดเดียว แต่พบได้ทั้งจากธรรมชาติและสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น คนไข้จึงเจอแสงสีฟ้าอยู่รอบตัวตลอดทั้งวันโดยไม่รู้ตัว ลองมาดูกันว่าแหล่งกำเนิดหลัก ๆ มาจากไหนบ้าง 

แสงสีฟ้าจากแหล่งธรรมชาติ

แสงแดดคือแหล่งกำเนิดแสงสีฟ้าที่ใหญ่ที่สุดตามธรรมชาติ เมื่อแสงอาทิตย์ส่องผ่านชั้นบรรยากาศโลก โมเลกุลอากาศจะทำให้แสงคลื่นสั้นอย่างแสงสีฟ้ากระจายตัวไปทั่วท้องฟ้า นี่จึงเป็นเหตุผลที่ท้องฟ้ายามกลางวันมองเห็นเป็นสีฟ้า 

แสงสีฟ้าจากอุปกรณ์ดิจิทัล

นอกจากแสงแดดแล้ว แสงสีฟ้ายังพบได้จากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และแหล่งกำเนิดแสงที่มนุษย์สร้างขึ้น คือไฟสีฟ้าจากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ไม่ว่าจะเป็นแสงโทรศัพท์ที่จ้องตลอดทั้งวัน หน้าจอคอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต โทรทัศน์ ไปจนถึงหลอดไฟ LED ตามบ้านและออฟฟิศ ซึ่งแต่ละอุปกรณ์ปล่อยแสงสีฟ้าออกมาในปริมาณไม่เท่ากัน ยิ่งจอที่มีความสว่างสูงหรือใช้งานใกล้ตาเป็นเวลานาน ก็ยิ่งทำให้ได้รับแสงสีฟ้ามากขึ้นในช่วงเวลาที่ใช้งาน

แสงสีฟ้าอันตรายต่อดวงตาอย่างไร?

แม้แสงสีฟ้าจะถูกพูดถึงว่าอาจส่งผลต่อดวงตา แต่ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ที่ยืนยันว่าแสงสีฟ้าจากการใช้อุปกรณ์ดิจิทัลในชีวิตประจำวันก่อให้เกิดอันตรายต่อจอประสาทตาโดยตรง มาดูกันว่าผลกระทบของแสงสีฟ้าที่มักถูกกล่าวถึงมีอะไรบ้าง

ตาล้า ตาแห้ง

การใช้หน้าจอคอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือ หรือแท็บเล็ตเป็นเวลานาน อาจทำให้เกิดอาการตาล้า ตาแห้ง ปวดตา ตามัวชั่วคราว หรือปวดศีรษะ ซึ่งเรียกรวมว่า Digital Eye Strain (DES) หรือ Computer Vision Syndrome (CVS)

สาเหตุหลักไม่ได้เกิดจากแสงสีฟ้าโดยตรง แต่เกิดจากการเพ่งระยะใกล้ต่อเนื่อง การกะพริบตาที่ลดลง รวมถึงความสว่างของหน้าจอ แสงสะท้อน ระยะห่างจากหน้าจอ และสภาพแวดล้อมในการใช้งาน เมื่อกะพริบตาน้อยลง น้ำตาจะระเหยเร็วขึ้น ส่งผลให้เกิดอาการตาแห้ง ระคายเคือง และรู้สึกไม่สบายตาได้ 

ผลกระทบต่อการนอนหลับ

แสงสีฟ้าจากหน้าจอมือถือหรือคอมพิวเตอร์ที่ใช้ก่อนนอน มีผลต่อการหลั่งฮอร์โมนเมลาโทนิน (Melatonin) ที่ควบคุมการนอนหลับของร่างกาย ทำให้สมองเข้าใจผิดว่ายังเป็นเวลากลางวันอยู่ ส่งผลให้หลับยากขึ้น หลับไม่สนิท ตื่นมาแล้วรู้สึกไม่สดชื่น ยิ่งใช้จอก่อนนอนนานเท่าไหร่ อาจกระทบต่อคุณภาพการนอนมากขึ้น 

โรคจอประสาทตาเสื่อม

โรคจอประสาทตาเสื่อมอาจเป็นผลกระทบระยะยาวที่น่ากังวลที่สุดของแสงสีฟ้า เพราะจากการศึกษาในห้องปฏิบัติการพบว่าแสงพลังงานสูงในระดับที่เข้มข้นมากกว่าแสงสีฟ้าทั่วไป 

แสงสีฟ้าไม่ได้มีแต่โทษ แล้วมีประโยชน์อย่างไร?

ถึงจะได้ยินเรื่องแสงที่ตามองเห็นอันตรายกันมาบ่อย แต่ความจริงแล้วแสงสีฟ้าไม่ได้มีแต่ด้านลบเสมอไป ในทางกลับกัน Visible Light ประโยชน์ของแสงสีฟ้าก็มีอยู่หลายด้าน โดยเฉพาะในช่วงเวลากลางวัน ซึ่งประโยชน์ที่สำคัญมีดังนี้ 

• ช่วยให้ร่างกายตื่นตัวในเวลากลางวัน แสงสีฟ้าจากแสงแดดมีส่วนช่วยควบคุมนาฬิกาชีวิตของร่างกาย ทำให้รู้สึกกระปรี้กระเปร่าและมีสมาธิในช่วงกลางวัน
• ช่วยปรับสมดุลการนอนหลับให้เป็นไปตามธรรมชาติ เมื่อร่างกายได้รับแสงสีฟ้าในตอนเช้าอย่างเหมาะสม จะช่วยให้วงจรการนอนหลับ-ตื่นทำงานสอดคล้องกับช่วงเวลากลางวันและกลางคืน
• ส่งผลดีต่ออารมณ์และความรู้สึก แสงสีฟ้าตามธรรมชาติมีส่วนช่วยให้รู้สึกสดชื่น แจ่มใส ต่างจากการอยู่ในที่แสงน้อยเป็นเวลานานที่อาจทำให้รู้สึกเหนื่อยล้าหรือซึมเศร้าได้ง่ายขึ้น
• จำเป็นต่อการมองเห็นสี แสงสีฟ้าเป็นส่วนหนึ่งของแสงสีขาวที่ตามองเห็น หากขาดแสงสีฟ้าไป การรับรู้สีสันต่าง ๆ รอบตัวก็จะผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง

จะเห็นได้ว่าแสงสีฟ้าเป็นสิ่งจำเป็นต่อชีวิตประจำวัน เพียงแต่คนไข้ควรได้รับในปริมาณที่เหมาะสมและถูกช่วงเวลา ไม่ใช่การหลีกเลี่ยงแสงสีฟ้าทั้งหมด

วิธีปกป้องดวงตาจากแสงสีฟ้าทำได้อย่างไรบ้าง?

รู้แล้วว่าแสงสีฟ้าส่งผลกระทบต่อดวงตาได้ยังไง มาดูวิธีถนอมสายตาที่คนไข้ทำตามได้จริงในชีวิตประจำวันกันบ้าง 

พักสายตาด้วยกฎ 20-20-20

วิธีง่าย ๆ ที่ช่วยลดอาการตาล้าจากการใช้หน้าจอ คือ กฎ 20-20-20 โดยทุก ๆ 20 นาที ให้ละสายตาจากหน้าจอไปมองวัตถุที่อยู่ห่างออกไปประมาณ 20 ฟุต (ประมาณ 6 เมตร) เป็นเวลาอย่างน้อย 20 วินาที วิธีนี้ช่วยให้กล้ามเนื้อตาได้ผ่อนคลาย ลดความล้าจากการเพ่งระยะใกล้เป็นเวลานาน และอาจช่วยลดอาการไม่สบายตาจากการใช้หน้าจอได้ 

ปรับความสว่างแสงหน้าจอ

การปรับความสว่างของหน้าจอให้ใกล้เคียงกับแสงในห้อง ไม่สว่างหรือมืดจนเกินไป ช่วยลดอาการไม่สบายตาและความล้าจากการใช้หน้าจอเป็นเวลานาน นอกจากนี้ อุปกรณ์หลายชนิดยังมีโหมด Night Mode หรือ Warm Light ซึ่งช่วยลดสัดส่วนของแสงสีฟ้าที่ปล่อยออกมาจากหน้าจอ และอาจช่วยลดผลกระทบต่อการนอนหลับเมื่อใช้งานในช่วงเวลากลางคืน อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าโหมดดังกล่าวสามารถลดอาการตาล้าหรือป้องกันโรคจอประสาทตาได้โดยตรง 

น้ำตาเทียม

สำหรับคนที่ต้องจ้องจอนาน ๆ จนตาแห้ง การใช้น้ำตาเทียมหยอดตาเป็นระยะช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิวกระจกตา ลดอาการแสบตา ระคายเคือง แต่ควรเลือกชนิดที่เหมาะกับสภาพตาของแต่ละคน หากอาการไม่ดีขึ้นหรือจำเป็นต้องใช้บ่อย ควรพบจักษุแพทย์ 

แว่นกรองแสงสีฟ้า

แว่นกรองแสงหรือแว่นตากรองแสงสีฟ้าช่วยลดปริมาณแสงสีฟ้าที่เข้าสู่ดวงตาได้ในระดับหนึ่ง ส่วนเลนส์กรองแสงสีฟ้าแต่ละแบบก็มีระดับการกรองแสงต่างกันไป ควรเลือกให้เหมาะกับพฤติกรรมการใช้สายตาของตัวเอง

คำถามยอดฮิตว่าแว่นกรองแสงสีฟ้าจําเป็นไหม? หรือเลนส์บลูบล็อกจําเป็นไหม จากการศึกษายังไม่พบว่าแว่นกรองแสงสีฟ้าช่วยลดอาการตาล้าหรือปรับปรุงคุณภาพการนอนหลับได้ดีกว่าแว่นทั่วไป 

ตรวจสุขภาพดวงตาเป็นประจำ

นอกจากการดูแลตัวเองเบื้องต้น การตรวจสุขภาพตา เช็คเรื่องค่าสายตา เป็นประจำก็สำคัญไม่แพ้กัน เพื่อให้แพทย์เฉพาะทางประเมินสภาพดวงตาและคัดกรองความเสี่ยงต่าง ๆ ตั้งแต่เนิ่น ๆ รวมถึงความเสี่ยงต้อกระจกที่อาจเกิดขึ้นได้ในระยะยาว โรงพยาบาลจักษุ อินซ์ มีแพ็คเกจตรวจสุขภาพตา Basic สำหรับวัย 20 ปีขึ้นไป ราคา 1,980 บาท จ่ายจริงเหลือ 990 บาท/ท่าน (โปรโมชัน 1 แถม 1) ครอบคลุมการตรวจ 5 รายการ ทั้งตรวจตาด้วยกล้องจุลทรรศน์เฉพาะทาง วัดการมองเห็น วัดความดันลูกตา วัดค่าสายตาด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ และวัดความหนากระจกตา 

เมื่อไหร่ควรพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจดวงตา

หากคนไข้เริ่มมีอาการตาล้า ตาแห้งบ่อยผิดปกติ ปวดตาหลังจ้องจอ มองเห็นภาพไม่ชัด มีอาการตาแพ้แสงหรือรู้สึกแสบตาระคายเคือง อาจเป็นสัญญาณที่ควรมาให้แพทย์เฉพาะทางตรวจดูอาการโดยละเอียด รวมถึงคนไข้ที่สงสัยว่าค่าสายตาเปลี่ยนไปจากเดิม มองไกลหรือมองใกล้ไม่ชัดเหมือนก่อน ก็ควรมาตรวจเช็กเช่นกัน 

แต่ถึงจะยังไม่มีอาการผิดปกติใด ๆ การตรวจสุขภาพตาเป็นประจำก็ยังจำเป็น การตรวจเช็กตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงช่วยให้ดูแลดวงตาได้ทันทีก่อนเกิดปัญหาลุกลาม 

แสงสีฟ้า ภัยใกล้ตัวที่คนไข้ไม่ควรมองข้าม ดูแลได้ที่โรงพยาบาลจักษุ อินซ์

แสงสีฟ้าเป็นส่วนหนึ่งของแสงที่พบได้ทั้งจากธรรมชาติและอุปกรณ์ดิจิทัล มีบทบาทสำคัญต่อการทำงานของร่างกาย แต่การใช้หน้าจอเป็นเวลานานอาจทำให้เกิดอาการตาล้า ตาแห้ง และส่งผลต่อการนอนหลับได้ในบางคน แม้ว่าปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางคลินิกที่ยืนยันว่าแสงสีฟ้าจากหน้าจอในชีวิตประจำวันทำให้เกิดโรคจอประสาทตาเสื่อมโดยตรง การดูแลสุขภาพดวงตาด้วยการพักสายตา ปรับความสว่างของหน้าจอ และใช้งานอุปกรณ์ดิจิทัลอย่างเหมาะสม จึงเป็นวิธีที่ช่วยลดอาการไม่สบายตาจากการใช้หน้าจอได้

ดวงตาเป็นอวัยวะสำคัญที่ควรได้รับการดูแลอย่างสม่ำเสมอ โรงพยาบาลจักษุ อินซ์ พร้อมให้บริการตรวจสุขภาพดวงตาโดยทีมจักษุแพทย์เฉพาะทาง เพื่อประเมินการมองเห็น คัดกรองโรคตาที่พบบ่อย และให้คำแนะนำในการดูแลดวงตาอย่างเหมาะสม หากต้องการเริ่มต้นดูแลสุขภาพดวงตา สามารถเข้ารับ แพ็กเกจตรวจสุขภาพตา Basic ราคา 1,980 บาท พิเศษ 990 บาท/ท่าน (โปรโมชัน 1 แถม 1) 

สามารถติดต่อหรือสอบถามเพิ่มเติมได้ที่

• Tel : 02-055-8888
• 💬 Line : @inzhospital → https://lin.ee/zOUmpL6

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับแสงสีฟ้า

แสงสีฟ้าจากโทรศัพท์ต่างจากแสงสีฟ้าจากแดดอย่างไร?

แสงสีฟ้าจากดวงอาทิตย์มีความเข้มสูงกว่าหน้าจอมือถือหรือคอมพิวเตอร์หลายเท่า แต่การใช้หน้าจอในระยะใกล้และต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจทำให้เกิดอาการตาล้า ตาแห้ง และรบกวนการนอนหลับได้

เด็กควรจำกัดเวลาหน้าจอเท่าไหร่เพื่อป้องกันดวงตา?

แนะนำให้เด็กพักสายตาเป็นระยะ โดยใช้กฎ 20-20-20 และจำกัดเวลาหน้าจอตามช่วงวัย เช่น เด็กอายุ 2-5 ปี ไม่ควรใช้เกิน 1 ชั่วโมงต่อวัน ส่วนเด็กโตควรมีเวลาพักและทำกิจกรรมกลางแจ้งร่วมด้วย

ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงต่อแสงสีฟ้ามากกว่าคนอื่นไหม?

ผู้สูงอายุอาจมีความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพดวงตาจากโรคที่เกิดตามวัย เช่น จอประสาทตาเสื่อม มากกว่าผลกระทบจากแสงสีฟ้าโดยตรง จึงควรตรวจสุขภาพตาเป็นประจำและดูแลสายตาอย่างเหมาะสม

กินอาหารหรือวิตามินอะไรช่วยบำรุงดวงตาได้?

การรับประทานอาหารที่มี ลูทีน ซีแซนทีน วิตามินเอ วิตามินซี วิตามินอี และกรดไขมันโอเมก้า-3 มีส่วนช่วยส่งเสริมสุขภาพดวงตาโดยรวม โดยพบได้ในผักใบเขียว ไข่ ปลา และผลไม้หลากสี อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าอาหารหรือวิตามินเหล่านี้สามารถป้องกันผลกระทบจากแสงสีฟ้าจากหน้าจอได้โดยตรง การรับประทานอาหารที่หลากหลายและสมดุลจึงเป็นแนวทางที่เหมาะสมในการดูแลสุขภาพดวงตา